Zieken- of slaapstoel

Periode

ca. 1740

Materiaal

eikenhout gefineerd met mahonie

Afmetingen

(hoogte) 139cm. (breedte) 90cm. (Lengte) 93cm.

Beschrijving

De stoel bestaat uit drie delen: de zitting; de rugleuning die achterover kan klappen en het bovenste deel van de zitting dat – onafhankelijk van de rugleuning – naar voren geklapt kan worden, waarbij de armleuningen als poten dienen. Op deze manier uitgeklapt, verandert de stoel in een rustbed.
De rugleuning is voorzien van twee wangen tegen de tocht en van een elegante, met asymmetrisch bladornament gesneden kuif.
De vloeiende lijn die loopt van de ongedecoreerde wangen, via de voluutvormige stijlen van de armleuningen naar de knievormige poten, geeft de stoel ondanks zijn breedte, een sober en elegant voorkomen.

Al sinds de tweede helft van de 17e eeuw waren kraam- zieken- of slaapstoelen bekend. In Engeland kende men hen bijvoorbeeld onder de naam “sleeping chair”. Het meubel was bij uitstek geschikt voor kraamvrouwen, herstellende zieken of andere personen die veel moesten rusten.

De 17e eeuwse stoelen hadden een ingenieuze constructie met banden door de armleuningen, waardoor, als de banden losgemaakt werden, de rugleuning achterwaarts kon neerklappen terwijl tegelijkertijd de voetensteun omhoog kwam.
Sara Rothé liet voor haar poppenhuis in 1743 nog een “...poppesieke- of kraamstoel” vervaardigen naar dat 17e-eeuwse model, (afb. 1).
De ziekenstoel zoals we die hier zien en die mogelijk uit dezelfde tijd dateert als de stoel die Sara Rothé liet maken, heeft een totaal ander mechaniek en daardoor ook een revolutionair ander model dan de stoelen uit de 17e eeuw. Rugleuning en voetensteun kunnen onafhankelijk van elkaar uitgeklapt worden, wat het comfort van de stoel vergroot. De rugleuning wordt niet meer door banden op zijn plaats gehouden, maar heeft een houten steun die, ongebruikt, binnen het frame van de rugleuning wordt vastgezet. Als de rugleuning uitgeklapt wordt, rust de steun op de grond.

Mogelijk is deze stoel toe te schrijven aan Robert Peters, een uit Engeland afkomstige meubelmaker die van ca. 1731 tot 1762 in Rotterdam werkzaam was. Peters introduceerde, in navolging van zijn Engelse collega-meubelmakers, al in de vroege jaren ’30 van de 18e eeuw het gebruik van mahoniehout in Nederland. Hij was gespecialiseerd in het maken van met practische en bijzondere mechanieken uitgeruste stoelen.
Zo adverteerde hij in de Rotterdamsche Courant op 19 augustus 1738 met “Leun- Machine- en Beddestoelen”, en op 26 augustus 1741 met “Leun-stoelen, seer gemackelyk voor sieke Persoonen om daer op te leggen of sitten”.


Drs. Clémentine L. Diepen

Literatuur:
R.J. Baarsen, De Amsterdamse meubelloterijen, Zwolle/Amsterdam 1992.
Cat. Tent. Den Bosch 1998, Wonen in Arcadië, het interieur van Nederlandse kastelen en buitenplaatsen. Catalogus bij de gelijknamige tentoonstelling in het Noordbrabants Museum te Den Bosch van 26 september 1998 t/m 10 januari 1999.
J. Pijzel-Dommisse, Het Hollandse Pronkpoppenhuis, interieur en huishouden in de 17e en 18e eeuw. Zwolle/Amsterdam 2000.
P. Thornton, Seventeenth Century Interior Decoration in England, France & Holland. New Haven/London 1978.

lengte wanneer geopend 235 cm