Franse Empire pendule Bacchus

Periode

ca. 1810

Materiaal

brons vuurverguld en geciseleerd.

Afmetingen

(hoogte) 40.00cm. (breedte) 14.00cm. (Lengte) 28.00cm.

Beschrijving

Het uurwerk met ankergang en slagwerk met sluitschijf. Het slagwerk slaat op bel op de hele en halve uren.
Armingaud l’Ainé was van 1806-1813 werkzaam in de Rue Meslay in Parijs.

De pendule staat op vier adelaarsklauwen die met de pootveren aan de basis zijn verbonden. De ovale basis is op het front gedecoreerd met gekruiste wijnstokken die met een geknoopt lint aan elkaar zijn gebonden. De overgang van zij- naar bovenkant van de basis is gedecoreerd met een palmettenrand.
De basis draagt een sculptuur van een vrijwel naakte Bacchus (hij draagt sandalen, een sjerp om zijn tors en wijnranken om zijn onderlichaam), die op zijn rug een wijnton draagt waarin zich het uurwerk bevindt. Uit de onderkant van de ton hangt de slinger van het uurwerk met een bronzen vlinder als gewicht. Deze vlinder is het symbool van de Horae (uren). Horae werden gewoonlijk afgebeeld als figuren met vlindervleugels, maar zijn hier vervangen door de vlinder zelf.
Bacchus heeft in zijn rechterhand een met klimop omwonden Thyrsusstaf. De staf draagt, net onder de pijnappelbekroning, een gestrikt lint. Achter Bacchus staat op een driepoot met lambrequins een hoge hengselmand gevuld met wijnranken en granaatappelen. De mand is gedecoreerd met ribbels, vlechtwerk en parelranden op gladde banden, het hengsel is getordeerd.

Bacchus staat bekend als de god van de wijn, maar was oorspronkelijk een vruchtbaarheidsgod. Als zodanig is zijn attribuut een Thyrsusstaf, die bekroond wordt door een pijnappel. De pijnappel is het symbool van vruchtbaarheid door het grote aantal zaden dat hij draagt. Ook de granaatappelen in de hengselmand zijn, om dezelfde reden, vruchtbaarheidssymbolen
De altijd-groene klimop die zich om de staf slingert is een symbool van onsterfelijkheid en is waarschijnlijk een allusie aan Bacchus’ altijd jonge uiterlijk. De wijnranken waarmee de god om zijn middel en in zijn haar is getooid, zijn de attributen van Bacchus als god van de wijn. Als zodanig geldt zeker ook de wijnton. Hoewel Bacchus geen vleugels had, fungeert hier een paar vleugels als dragers van de ton.
Mogelijk zijn de vleugels een “overblijfsel” van het gebruik van dit model voor een sculptuur van Amor.
Gietmodellen werden vaak zó gemaakt dat met relatief kleine aanpassingen en toevoeging van enkele andere attributen een grote variatie van onderwerpen gerealiseerd kon worden. Op die manier was dus een zeer gevarieerd gebruik mogelijk van één en hetzelfde model als dat eenmaal door de bronsgieter ontwikkeld was.
Zonder de wijnranken om zijn middel en met zijn linkerarm in een andere positie en in zijn rechterhand de boog, terwijl aan de sjerp om zijn tors de pijlenkoker hing, verbeeldt dit model op enkele andere pendules Amor, de zoon van Venus.

De adelaarsklauwen waarop de pendule staat, refereren als keizerlijk symbool aan Napoleon I, die als “l’Aigle” (de adelaar) bekend stond. De klok is daarom met zekerheid te dateren tijdens de periode van het Franse premier Empire (1804-1815).



Literatuur:
James Hall, Hall’s Iconografisch handboek, Onderwerpen, symbolen en motieven in de beeldende kunst, in de vertaling van Theo Veenhof, 3e gecorrigeerde druk, Leiden 1996.
Hans Ottomeyer en Peter Pröschel, Vergoldete Bronzen, Die Bronzearbeiten des Spätbarock und Klassizismus, München 1986.