Objets d'Art

Schrijfkist ingelegd met Ivoor, Napels

Periode

ca. 1600-1625

Materiaal

hout ingelegd met ivoor

Afmetingen

(hoogte) 11.00cm. (breedte) 34.00cm. (Lengte) 43.50cm.

Beschrijving

Deze schrijfkist van hout is ingelegd met gegraveerde ivoren plaquettes met voorstellingen uit het oude testament. Dergelijke kisten werden in het eerste kwart van de zeventiende eeuw veelal in Italië gemaakt. Slechts enkele namen van kunstenaars zijn bekend. Deze kist is waarschijnlijk gemaakt door Giacomo Fiammingho in Napels aan het begin van de zeventiende eeuw. De verfijnde gravering, hoge detaillering en motief en onderwerpskeuze wijzen daarop

Jacopo Il Fiammingho ( Giacomo Fiammingho) was een van de talrijke kunstenaars in Napels rond 1600 die afkomstig was uit het noorden. Hij was kabinetmaker en waarschijnlijk ook ivoorgraveerder, een techniek en een meesterschap dat hij van over de Alpen mee had genomen naar Italië.
Zijn naam duikt voor het eerst op in een notarisakte in Napels in 1596. In deze akte wordt de samenwerking tussen de scrittorista (kabinetmaker) Giacomo Fiammingho en de ivoorgraveerder Giovanni Battista de Curtis de Napoli bezegeld voor het maken van twee kabinetkasten.

Kunstwerken van Giacomo Fiammingho zijn hoogst zeldzaam. Uit oude inventarissen is bekend dat Rudolf II van Praag een tafel bezat van deze meester.
De hoogst zeldzame kabinetten van Giacomo Fiammingho zijn juwelen van meubelkunst
Hij signeerde zijn werk niet. Op dit moment zijn nog vier kabinetkasten van deze meester bekend. Ze onderscheiden zich van andere Italiaanse met ivoor gegraveerde ingelegde meubels door de hoge afwerking originele thematiek en bijzondere opbouw en versiering.

In het Philadelphia Museum of art bevindt zich sinds 1904 een schrijfkabinet op stand van Fiammingho in ebben en ivoor. Deze kast heeft als thema de militaire veroveringen van Keizer Karel gebaseerd op in Antwerpen uitgegeven 16de eeuwse prenten van Maarten van Heemskerk en Dirk Coornhert.
Een van de kabinetten in Napels bejubelt de heldendaden van de Hertog van Alva.
Het Hamburgse kabinet bevat 148 ivoren plaatjes met mythologische figuren, historische taferelen en stadsgezichten. Dit meubel wordt vanwege de afbeeldingen naar prenten van Adriaan Collaert en Maarten de Vos in verband gebracht met Philips II van Spanje die rond 1600, toen de kast ontstond ook over Napels heerste.
Deze schrijftafel is veel kleinere van omvang dan de vier hierboven genoemde kabinetten.
In uitvoering is ze echter net zo gedetailleerd en kunstrijk. De voorstellingen die allen teruggaan op het oude testament zijn kwaliteitsvolle artistieke graveringen.


Op het deksel zien we vier verhalen uit het bijbelboek Richteren-Simson:

1.-Simson neemt de deuren uit de stadspoort
2.-Simson verslaat de Filistijnen met het kaakbeen van een ezel
3.-Simson en de leeuw
4.-Simson bindt een fakkel aan de staart van een vos en verbrandt zo het koren der Filistijnen


In het midden van het voorpaneel is een vrouw op een troon afgebeeld. Waarschijnlijk gaat het hier om de profetes Deborah die in die tijd Israël richtte.

Twee van de kleinere voorstellingen gaan in op het huwelijk van Tobias en Sarah en wat daaraan vooraf ging. In de eerste afbeelding vangt Tobias een vis en de engel vertelt hem wat ermee te doen. In de tweede afbeelding bidden Tobias en Sarah voor het huwelijksbed tot God terwijl ze de ingewanden van de vis verbranden.

Op de achterzijde van de doos staan nog drie voorstellingen:

1.-Jona in de walvis
Jona was een profeet die zich onttrok aan Gods bevel om de heidense stad Nineve tot boete op te roepen. Hij zeilde met een schip een andere kant op. God veroorzaakte een storm die ging liggen nadat Jona zijn zonde bekend had en de zeelieden hem overboord gooiden. Jonas werd verzwolgen door een walvis en na drie dagen en drie nachten uitgespuwd. Het apocriefe verhaal staat symbool voor Christus lijden, sterven en wederopstanding op de derde dag.

2.-Suzanna
Het verhaal van Suzanna en de ouderlingen gaat over de schone Suzanna die aan het baden was en bespied werd door twee ouderlingen (richters) die haar onzedelijke voorstellen deden. Toen zij daar niet op in ging werd zij door de ouderlingen van overspel beschuldigd. Men geloofde de ouderlingen maar Suzanna bleef vertrouwen houden in haar onschuld en rechtvaardigheid. Zij wordt gered door Daniël. De naam Daniël betekent in het Hebreeuws God is mijn richter.

3.-De profeet en de leeuw
In 1 koningen 13 is te lezen hoe een profeet op een ezel, die rechts te zien is gedood wordt door een leeuw omdat hij God niet gehoorzaamd had. Dat verhaal is hier verbeeld.

De thematiek van de verhalen is onder te verdelen in twee verschillende boodschappen. Op het deksel van deze schrijftafel is de boodschap aan de spreker (een rechter of predikant) om krachtig en rechtvaardig te strijden tegen het kwaad. (De Filistijnen of de duivel die Tobias in zijn huwelijksnacht zou doden).
Op de achterzijde wordt de toehoorder in de zaal middels drie verhalen erop gewezen dat het geloof in God en vertrouwen in de rechtvaardigheid altijd zal leiden tot het goede, en dat ongehoorzaamheid tot straf zal leiden.

Deze thematiek duidt op een specifieke opdracht van een predikant of rechter die als gebruiker van de schrijftafel met deze boodschappen zijn oordeel of preek kracht bijzette.

Kenmerkend voor het werk van Giacomo Fiammingho is het gebruik van Vlaamse prenten voor de graveringen in ivoor. Ook in het geval van deze schrijftafel heeft hij waarschijnlijk Vlaamse prenten gebruikt. De voorstellingen doen sterk denken aan Antwerpse prenten uit de late 16de eeuw.

Literatuur:

Frans Defour, Belgische meubelkunst in Europa Vlaams en Waals vakmanschap over de grenzen heen, Roeselare 1993, pp. 61-66.