Objets d'Art

Theekistje toegeschreven aan Abraham Roentgen Neuwied

Periode

1750

Materiaal

eiken gefineerd met rozen-, violet-, en mahoniehout; vuurverguld brons

Afmetingen

(hoogte) 17cm. (breedte) 14cm. (Lengte) 22cm.

Beschrijving

De sarcophaag-vormige kist staat op vier houten gecontourneerde pootjes. De basis, gefineerd met rozenhout, draagt het aan alle kanten iets versmalde kistje dat gefineerd is met mahonie binnen banden van violethout.
Het deksel is ter halve hoogte concaaf gebogen en van boven plat. De opstaande kanten van het deksel zijn gefineerd met violethout, het concaaf gebogen deel met rozenhout en de bovenkant is gefineerd met mahonie binnen banden van violethout.
De basis is aan de bovenkant bezet met een kwartronde messing lijst; de vier stijlen van het kistje zijn met dezelfde lijsten bezet. De lijsten lopen door tot op de hoeken van het deksel. Onder het concaaf gebogen deel is ook het deksel rondom bezet met een kwartronde messing lijst.
Het vuurverguld bronzen beslag bestaat uit een sleutelplaat op het front en een hengsel op de deksel. De sleutelplaat toont rocailles, geflankeerd door C-voluten en bladornament. Het hengsel is gemonteerd op rozetten en bestaat uit S-voluten die in het midden, middels een enigszins verdikt stuk, aan elkaar verbonden zijn.
Het interieur bevat drie, door houten schotjes van elkaar gescheiden compartimenten met geheel van messing vervaardigde bussen. De brede bus in het midden heeft een scharnierend deksel en wordt geflankeerd door twee smallere bussen met halzen en losse, ronde deksels die met sterren gedecoreerd zijn.
In de rechterbovenrand van de geopende kist bevindt zich een metalen stift. Als men die indrukt, springt een in de rechterkant van de basis verborgen lade open. Daarin werd gewoonlijk de lepel bewaard waarmee men de te gebruiken hoeveelheid thee afmat.

De messing bussen dienden voor het afzonderlijk bewaren van verschillende theesoorten. In de middelste “mengbus” konden deze soorten gemengd worden, maar soms diende deze bus ook voor het bewaren van suiker. Theekisten moesten afsluitbaar zijn om te voorkomen dat de inhoud werd gestolen: thee was in de 18e eeuw een kostbare en zeer gewilde drank.

In het Badisches Landesmuseum te Karlsruhe bevindt zich een vergelijkbare theekist door Abraham Röntgen. Stratmann-Döhler dateerde het kistje op 1745-1750 en beschreef het in detail in de catalogus bij de tentoonstelling “Mechanische Wunder Edles Holz” in Karlsruhe in 1998.

Abraham Röntgen (Mühlheim 1711 - Herrnhut 1793).
Abraham ging in de leer bij zijn vader die meubelmaker was in Mühlheim (het tegenwoordige Keulen). Hij kreeg daar zijn opleiding zowel als meubelmaker en als beeldsnijder. Zijn gezellentijd bracht hij vanaf 1731 achtereenvolgens in Den Haag, Rotterdam en Amsterdam bij verschillende meubelmakers door, waarna hij in ca. 1733-34 naar Londen vertrok. In Londen bekwaamde hij zich onder meer in het graveren van metaal en ivoor. Hij werd lid van de Hernhutter Broedergemeenschap en trouwde, terug in Duitsland, in 1739 met Susanna Bausch. Susanna beviel – met haar man op weg naar de Amerikaanse koloniën – in de Hernhutter nederzetting Heerendijk bij Utrecht van een doodgeboren dochter en kon haar man niet meer vergezellen. Abraham kwam evenmin ver: vanuit Ierland keerde hij terug naar Heerendijk waar hij tot 1742 verbleef.
In 1742 mocht het echtpaar naar de Duitse Herrnhutter nederzetting Herrnhag verhuizen waar Abraham zijn eerste eigen meubelmakersatelier opzette. Daar ook werd in 1743 zijn oudste zoon David geboren.
In 1750 verhuisde het gezin naar Neuwied waar Abraham dankzij de protectie van de graaf Von Wied niet tot het meubelmakersgilde hoefde toe te treden. Zijn klantenkring bestond voornamelijk uit de adellijke kringen rond Von Wied en breidde zich gestaag uit.
De periode van de zevenjarige oorlog (1756-1763) bracht Abrahams atelier in financiële moeilijkheden, maar na de meubelloterij die David in 1766 organiseerde, verbeterde de financiële positie aanzienlijk. Prijzen in deze loterij waren onder meer commodes, speel- en andere tafels, schrijfmeubels en een twaalftal thee- en andere kisten.
In 1768 nam David Röntgen de leiding van het atelier van zijn vader over. Abraham stierf in 1793 in Herrnhut.

Literatuur:
Rosemarie Stratmann-Döhler, Mechanische Wunder Edles Holz, Roentgen-Möbel des 18. Jahrhunderts in Baden und Württemberg, Karlsruhe 1998.